Asosiy mazmunga o'tish
Kreativ pedagogplatformasi

Metod kartochkasi · 8 / 9

SCAMPER

SCAMPER metodi

Muallif: B.Eberle

Metod mohiyati

SCAMPER metodi B.Eberle tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, mavjud obyektni yetti yo'l bilan o'zgartirib yangilik yaratishga asoslanadi: almashtirish, birlashtirish, moslashtirish, o'zgartirish, boshqa maqsadda ishlatish, yo'q qilish va qayta tartiblash. Metod nomi shu yetti yo'lning inglizcha nomlari bosh harflaridan tuzilgan (Substitute, Combine, Adapt, Modify, Put to other use, Eliminate, Rearrange), har bir yo'l esa aniq savol ko'rinishida beriladi. SCAMPER ijodni «bo'sh varaqdan» emas, balki mavjud materialdan boshlashga o'rgatadi: bo'lajak pedagog an'anaviy darslik mavzusi, mashq yoki tadbirni interaktiv va ijodiy formatga aylantiradi.

Pedagogik vazifa

Mavjudni o'zgartirib yangilik yaratish

2.2.2-jadval: interfaol metodlarning kreativlik komponentlari bo'yicha taqsimoti

Rivojlantiriladigan mezonlar

Davomiyligi
80 daqiqa
Bosqichlar
7 ta
Modul mavzulari
2
Materiallar
5 ta

O'tkazish bosqichlari

  1. 1

    S — Almashtirish (Substitute)

    5 daqiqa

    Nimani almashtirish mumkin? Mavzuning kirish qismi, metod, material, vosita yoki ishtirokchilar rolini boshqasiga almashtirib ko'ring. Masalan, o'qituvchi tushuntirishi o'rniga o'quvchilar kichik tadqiqot o'tkazadi.

  2. 2

    C — Birlashtirish (Combine)

    5 daqiqa

    Nimalarni birlashtirish mumkin? Mavzuni boshqa fan, hayotiy vaziyat, o'yin yoki san'at turi bilan qo'shing. Masalan, tabiatshunoslik mavzusini tasviriy san'at va nutq o'stirish bilan birlashtirish.

  3. 3

    A — Moslashtirish (Adapt)

    5 daqiqa

    Boshqa sohaga moslashtirish mumkinmi? Boshqa sohada yoki boshqa yosh toifasida o'zini oqlagan usulni o'z mavzungizga ko'chiring. Masalan, muzey ekskursiyasi shaklini sinfdagi «galereya sayri»ga moslashtirish.

  4. 4

    M — O'zgartirish (Modify)

    5 daqiqa

    O'zgartirish yoki kattalashtirish mumkinmi? Shakl, hajm, masshtab, vaqt yoki urg'uni o'zgartiring: mavzuni kichik loyihaga kengaytiring yoki bitta asosiy savolga jamlang.

  5. 5

    P — Boshqa maqsadda ishlatish (Put to other use)

    5 daqiqa

    Boshqa maqsadda ishlatish mumkinmi? Darslikdagi matn, rasm yoki mashqdan yangi maqsadda foydalaning: masalan, rasm asosida ijodiy hikoya tuzish yoki mashqni rolli o'yinga asos qilish.

  6. 6

    E — Yo'q qilish (Eliminate)

    5 daqiqa

    Nimani olib tashlash mumkin? Ortiqcha, takrorlanuvchi yoki o'quvchini passiv qiladigan qismlarni olib tashlang, shunda asosiy g'oya aniqroq ko'rinadi.

  7. 7

    R — Qayta tartiblash (Rearrange)

    5 daqiqa

    Tartibni o'zgartirish mumkinmi? Bosqichlar ketma-ketligini almashtiring: masalan, darsni muammoli savoldan boshlang va qoidani o'quvchilar o'zlari kashf etsin.

Tashkil etish

Guruh hajmi

3-4 kishilik guruhlar yoki juftliklar; mustaqil ishda yakka tartibda

Davomiyligi

80 daqiqa

Kerakli materiallar

  • Tanlangan darslik mavzusi (darslikdan 2-3 betlik nusxa)
  • SCAMPER savollari yozilgan kartochka yoki yetti qatorli ish varag'i
  • Stikerlar, markerlar, flipchart
  • Taymer
  • Ixtiyoriy: Padlet yoki Miro doskasi (har bir harf uchun alohida ustun)

Dars namunasi

«Darslikni qayta loyihalash»

DissertatsiyadanManba: diss 240, 279

Maqsad: Talabalar an'anaviy darslik mavzusini SCAMPER metodining yetti savoli asosida tahlil qilib, uni interaktiv, ijodiy formatdagi mashg'ulot loyihasiga aylantiradi.

Tayyorgarlik. O'qituvchi boshlang'ich ta'lim yoki maktabgacha ta'lim dasturidan 3-4 ta an'anaviy mavzuni tanlaydi (masalan, «Yil fasllari», «Suvning xossalari», «Geometrik shakllar») va har biri uchun darslik yoki metodik qo'llanma sahifasining nusxasini tayyorlaydi.

1. Kirish (5 daqiqa). O'qituvchi SCAMPER so'zining harflarini doskaga yozadi va har bir harfga mos savolni bitta tayyor misol bilan izohlaydi.

2. Mavzu bilan tanishish (5 daqiqa). 3-4 kishilik guruhlar mavzuni qur'a orqali oladi va darslikdagi an'anaviy bayon tuzilmasini qisqacha yozadi: dars nimadan boshlanadi, o'quvchi nima qiladi, qanday yakunlanadi.

3. Yetti savol bo'yicha g'oya yaratish (35 daqiqa). Guruh har bir savolga taxminan 5 daqiqa ajratib, kamida ikkitadan g'oya yozadi; bu vaqtda g'oyalar tanqid qilinmaydi:

  • Nimani almashtirish mumkin (Substitute)?
  • Nimalarni birlashtirish mumkin (Combine)?
  • Boshqa sohaga moslashtirish mumkinmi (Adapt)?
  • O'zgartirish yoki kattalashtirish mumkinmi (Modify)?
  • Boshqa maqsadda ishlatish mumkinmi (Put to other use)?
  • Nimani olib tashlash mumkin (Eliminate)?
  • Tartibni o'zgartirish mumkinmi (Rearrange)?

4. G'oyalarni tanlash va yangi format (15 daqiqa). Guruh eng original va amalga oshirsa bo'ladigan 3-4 ta g'oyani tanlab, ularni yagona mashg'ulot loyihasiga birlashtiradi: yangi nom, maqsad, bosqichlar, o'quvchi faoliyati, integratsiyalangan fanlar.

5. Taqdimot (15 daqiqa). Har bir guruh 3 daqiqada «oldin va keyin» ko'rinishida taqdim etadi: darslikdagi an'anaviy bayon va SCAMPER savollari asosida yaratilgan interaktiv format. Boshqa guruhlar qaysi savol eng kuchli o'zgarish berganini aytadi.

6. Refleksiya (5 daqiqa). Talabalar bir jumlada yozadi: «Qaysi SCAMPER savoli men uchun eng foydali bo'ldi va nega?»

Qo'shimcha misollar

  • Texnologiyaning mustaqil-ijodiy bosqichida qo'llash

    DissertatsiyadanManba: diss 540

    Besh bosqichli texnologiyaning to'rtinchi — mustaqil-ijodiy bosqichida talabalar mustaqil ravishda original pedagogik mahsulot (kreativ dars loyihasi, metodik ishlanma) yaratadi va o'z portfelini to'ldiradi. Bunda «Olti shlyapa», SCAMPER, aqliy xarita metodlari qo'llaniladi. Asosiy maqsad — barcha komponentlarni integratsiyalashgan tarzda mustahkamlash.

  • O'z dars loyihasini SCAMPER bilan takomillashtirish

    Platforma uchun ishlab chiqilgan

    Mustaqil ish varianti. Talaba avval tuzgan kreativ dars loyihasi yoki metodik ishlanmasini yetti SCAMPER savoli bo'yicha qayta ko'rib chiqadi, har bir savolga kamida bitta o'zgartirish taklif qiladi va eng asosli 2-3 tasini kiritib, loyihaning yangilangan variantini tayyorlaydi. Portfolioga ikkala variant va «Nimani o'zgartirdim va nega?» degan qisqa izoh qo'shiladi.

  • Xalq o'yinini didaktik o'yinga aylantirish

    Platforma uchun ishlab chiqilgan

    Bo'lajak tarbiyachilar uchun variant. Talabalar tanish xalq harakatli o'yinini (masalan, «Oq terakmi, ko'k terak») SCAMPER savollari bilan qayta ishlab, sanash, ranglar va shakllarni o'rganishga xizmat qiladigan didaktik o'yinga aylantiradi: qoidalarning bir qismi almashtiriladi, o'yin qo'shiq va raqamli kartochkalar bilan birlashtiriladi, bolalar uchun murakkab qoidalar olib tashlanadi.

  • An'anaviy bayram ssenariysini yangilash

    Platforma uchun ishlab chiqilgan

    Talabalar maktab yoki bog'chadagi an'anaviy bayram ssenariysini SCAMPER bilan tahlil qiladi: tomosha o'rniga bolalar ishtirok etadigan ijodiy ustaxonalar (almashtirish), bayramni tabiatshunoslik va matematika mashg'ulotlari bilan bog'lash (birlashtirish), uzun rasmiy qismni qisqartirish (yo'q qilish). Natijada tomoshabin emas, ishtirokchi bo'lishga undaydigan tadbir loyihasi tayyorlanadi.

Maslahatlar

  • Savollarni birma-bir va vaqt bilan bering (har bir harfga 4-5 daqiqa): shunda guruh eng oson ikki-uchta yo'nalish bilan cheklanib qolmaydi va barcha yetti yo'nalishni ko'rib chiqadi.
  • Avval miqdorga, keyin sifatga e'tibor bering: g'oya yaratish vaqtida baholash va tanqid qilinmaydi, tanlash alohida bosqichda amalga oshiriladi.
  • Aniq va kichik obyektdan boshlang (bitta mavzu, bitta mashq, bitta tadbir): juda keng obyekt bilan SCAMPER yuzaki natija beradi.
  • Birlashtirish (C) va moslashtirish (A) savollarida boshqa fanlarga murojaat qilishni talab qiling: bu metodni integrativ yondashuv bilan bog'laydi.
  • Natijani «oldin va keyin» jadvalida rasmiylashtirishni so'rang: o'zgarish aniq ko'rinadi va baholash osonlashadi.

Tipik xatolar

  • Talabalar faqat tashqi o'zgarishlar kiritadi (rasm qo'shish, rangli slayd): mazmun va o'quvchi faoliyati o'zgarmaydi.
  • Barcha yetti savolga javob yozilib, g'oyalar tanlanmaydi va yaxlit yangi formatga birlashtirilmaydi.
  • G'oyalar o'quvchilar yoshiga, dastur talablari va mashg'ulot vaqtiga mos kelmaydi: amaliy qo'llanuvchanlik tekshirilmaydi.
  • «Nimani olib tashlash mumkin?» savoli e'tiborsiz qoladi va qayta loyihalangan mashg'ulot ortiqcha yuklanib ketadi.

Natijani baholash

Mashg'ulot natijasi ikki yo'l bilan baholanadi. G'oyalar ro'yxati divergent tafakkur parametrlari bo'yicha tahlil qilinadi: ravonlik (g'oyalar soni), egiluvchanlik (nechta SCAMPER yo'nalishi qamrab olingani) va originallik (boshqa guruhlarda takrorlanmagan g'oyalar); bu M2.1 (divergent tafakkur rivojlanganligi) va M2.3 (g'oyalar originalligi) ko'rsatkichlariga mos keladi. Yakuniy qayta loyihalangan mashg'ulot pedagogik mahsulot kartochkasining «mazmun integrativligi», «yechim originalligi» va «amaliy qo'llanuvchanlik» bandlari bo'yicha 0-5 ballda, topshiriq bajarilishi esa 2.2.3-jadvalning faoliyat mezoni bo'yicha baholanadi.

Modulning tegishli mavzulari

  • 2-mavzu · 18 soat

    Kreativ tafakkurni rivojlantirishning integrativ texnologiyalari

    M2 · Kognitiv-intellektual

    Ma'ruza va topshiriqlar talaba kabinetida ochiladi. Kirish