Asosiy mazmunga o'tish
Kreativ pedagogplatformasi

Metod kartochkasi · 7 / 9

Olti shlyapa

«Olti shlyapa» metodi (Six Thinking Hats)

Muallif: E.de Bono

Metod mohiyati

«Olti shlyapa» metodi E.de Bono tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, muammoga olti xil nuqtai nazardan yondashishga o'rgatadi. Har bir rangli «shlyapa» tafakkurning bitta yo'nalishini bildiradi: oq — faktlar, qizil — hissiyot, qora — tanqid, sariq — ijobiy, yashil — ijod, ko'k — boshqaruv. Guruh a'zolari bir vaqtda bir xil shlyapani «kiyib», navbatma-navbat masalani turli tomondan tahlil qiladi; bu munozarani tartibga soladi va har tomonlama asoslangan yechimga olib keladi. Metod talabalarni bir tomonlama emas, balki har tomonlama, tanqidiy va ijodiy fikrlashga o'rgatadi hamda o'z faoliyatini refleksiv tahlil qilish vositasi bo'lib xizmat qiladi.

Pedagogik vazifa

Ko'p qirrali tahlil

2.2.2-jadval: interfaol metodlarning kreativlik komponentlari bo'yicha taqsimoti

Rivojlantiriladigan mezonlar

Davomiyligi
80 daqiqa
Bosqichlar
6 ta
Modul mavzulari
4
Materiallar
6 ta

O'tkazish bosqichlari

  1. 1

    Oq shlyapa — faktlar

    8 daqiqa

    Faqat faktlar va ma'lumotlar ko'rib chiqiladi: nima ma'lum, qanday dalillar bor, qanday ma'lumot yetishmayapti. Baho va shaxsiy fikr bildirilmaydi. Refleksiv variantdagi savol: «Qanday ishlar bajarildi?»

  2. 2

    Qizil shlyapa — hissiyot

    4 daqiqa

    Masalaga hissiy munosabat bildiriladi: sezgi, taassurot, xavotir yoki quvonch. Hissiyotni asoslash talab qilinmaydi, u bir-ikki so'z bilan aytiladi. Refleksiv variantdagi savol: «Qanday his-tuyg'ular bo'ldi?»

  3. 3

    Qora shlyapa — tanqid

    8 daqiqa

    Xavf va kamchiliklar aniqlanadi: nima noto'g'ri ketishi mumkin, qaysi shartlar bajarilmasligi mumkin. Tanqid asosli bo'lishi kerak. Refleksiv variantdagi savol: «Qanday qiyinchiliklar yuzaga keldi?»

  4. 4

    Sariq shlyapa — ijobiy

    8 daqiqa

    Afzalliklar va imkoniyatlar ta'kidlanadi: g'oya kimga va qanday foyda keltiradi, nima uchun u samarali bo'lishi mumkin. Refleksiv variantdagi savol: «Qanday yutuqlarga erishildi?»

  5. 5

    Yashil shlyapa — ijod

    12 daqiqa

    Yangi g'oyalar, muqobil yo'llar va qora shlyapada aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish usullari taklif etiladi; bu bosqichda g'oyalar tanqid qilinmaydi. Refleksiv variantdagi savol: «Qanday yangi g'oyalar paydo bo'ldi?»

  6. 6

    Ko'k shlyapa — boshqaruv

    15 daqiqa

    Tafakkur jarayoni boshqariladi: mashg'ulot boshida maqsad va shlyapalar tartibi belgilanadi, oxirida esa muhokama umumlashtirilib, xulosa chiqariladi va keyingi harakatlar rejasi tuziladi. Refleksiv variantdagi savol: «Keyingi qadamlar qanday?»

Tashkil etish

Guruh hajmi

4-6 kishilik kichik guruhlar yoki butun guruh; refleksiv variantda yakka tartibda

Davomiyligi

80 daqiqa

Kerakli materiallar

  • Oltita rangli kartochka yoki qog'oz shlyapa (oq, qizil, qora, sariq, yashil, ko'k)
  • Har bir shlyapa uchun yo'naltiruvchi savollar yozilgan tarqatma
  • Muhokama qilinadigan masala bayoni (bir betlik)
  • Flipchart yoki olti ustunli jadval (har bir rang uchun alohida ustun)
  • Taymer
  • Refleksiv variant uchun: platformadagi «Olti shlyapa» shakli va talabaning portfolio materiallari

Dars namunasi

«Yangi baholash tizimi»

DissertatsiyadanManba: diss 239, 281

Maqsad: Talabalar taklif etilayotgan yangi baholash tizimini olti nuqtai nazardan navbatma-navbat tahlil qilib, uni joriy etish bo'yicha har tomonlama asoslangan yechim (tavsiya) ishlab chiqadi.

Masala (doskaga yoziladi). «Maktabda o'quvchi yutuqlarini faqat an'anaviy ballar bilan emas, balki portfolio va o'z-o'zini baholash orqali ham qayd etadigan yangi baholash tizimini joriy etish taklif qilinmoqda. Uni qabul qilish kerakmi va qanday shartlarda?»

1. Ko'k shlyapa: kirish (5 daqiqa). O'qituvchi masalani e'lon qiladi, shlyapalar tartibini va har bir bosqich vaqtini belgilaydi. Talabalar 4-6 kishilik guruhlarga bo'linadi, har guruhda kotib va vaqt nazoratchisi tayinlanadi.

2. Oq shlyapa (8 daqiqa). Guruhlar faqat faktlar va ma'lumotlarni yozadi: hozirgi baholash tizimi qanday ishlaydi, taklif nimalardan iborat, qanday ma'lumot yetishmayapti (masalan, o'qituvchilarning ish yuklamasi, ota-onalarning fikri).

3. Qizil shlyapa (4 daqiqa). Har bir talaba izohsiz, bir-ikki so'z bilan hissiy munosabatini bildiradi: «qiziqarli», «xavotirli», «ishonchim komil emas».

4. Qora shlyapa (8 daqiqa). Xavf va kamchiliklar aniqlanadi: baholashning subyektivligi, vaqt sarfi, ota-onalar uchun tushunarsizlik, natijalarni solishtirishning qiyinligi.

5. Sariq shlyapa (8 daqiqa). Afzalliklar ta'kidlanadi: o'quvchi o'z rivojlanishini ko'radi, ichki motivatsiya oshadi, ijodiy ishlar qadrlanadi.

6. Yashil shlyapa (12 daqiqa). Qora shlyapada aniqlangan har bir xavfga kamida bitta ijodiy yechim taklif etiladi: aralash tizim, baholash mezonlarini o'quvchilar bilan birga ishlab chiqish, avval bitta sinfda sinab ko'rish va hokazo.

7. Ko'k shlyapa: xulosa (10 daqiqa). Guruh muhokamani umumlashtiradi va 3-4 banddan iborat asoslangan tavsiya tuzadi: qabul qilish yoki qilmaslik, qanday shartlarda, dastlabki qadamlar.

8. Taqdimot va umumlashtirish (20 daqiqa). Har bir guruh 3 daqiqada o'z tavsiyasini taqdim etadi. O'qituvchi turli guruhlar yechimlarini solishtiradi va qaysi shlyapa eng qiyin kechganini muhokama qiladi.

9. Refleksiya (5 daqiqa). Talabalar refleksiv kundalikka yozadi: «Qaysi shlyapada fikrlash men uchun odatiy, qaysisida qiyin bo'ldi va nega?»

Qo'shimcha misollar

  • Mening kreativ o'sishim

    DissertatsiyadanManba: diss 544

    Refleksiv-baholash bosqichidagi mashg'ulot. Har bir talaba modul davomida to'plagan ishlarini — kreativ topshiriqlar, dars loyihalari, refleksiv yozuvlar — ko'rib chiqadi va «Olti shlyapa» metodi yordamida o'z faoliyatini tahlil qiladi: oq shlyapa (qanday ishlar bajarildi?), qizil shlyapa (qanday his-tuyg'ular bo'ldi?), qora shlyapa (qanday qiyinchiliklar yuzaga keldi?), sariq shlyapa (qanday yutuqlarga erishildi?), yashil shlyapa (qanday yangi g'oyalar paydo bo'ldi?), ko'k shlyapa (keyingi qadamlar qanday?). So'ngra talaba o'z kreativ rivojlanish dinamikasini grafik shaklida tasvirlaydi va kelajakdagi takomillashtirish rejasini tuzadi. Bu mashg'ulot refleksiv-baholash komponentini chuqur rivojlantiradi va talabaning o'z-o'zini boshqarish qobiliyatini shakllantiradi.

  • Dars loyihasini olti shlyapa bilan ekspertiza qilish

    Platforma uchun ishlab chiqilgan

    3-mavzuda yaratilgan kreativ dars loyihalari guruhlar o'rtasida almashtiriladi. Ekspert guruh loyihani oltita shlyapa bo'yicha ko'rib chiqadi va har bir rang uchun bittadan qisqa xulosa yozadi; muallif guruh yashil va ko'k shlyapa takliflari asosida loyihani takomillashtiradi. Mashg'ulot 4-mavzudagi o'zaro baholash uchun asos bo'ladi va portfolioga material beradi.

  • Ota-onalar yig'ilishining yangi shaklini tahlil qilish

    Platforma uchun ishlab chiqilgan

    Bo'lajak tarbiyachilar uchun variant: «Bog'chada ota-onalar yig'ilishini an'anaviy ma'ruza o'rniga bolalar bilan birgalikdagi ijodiy ustaxona shaklida o'tkazish» taklifi olti shlyapa bo'yicha tahlil qilinadi. Qizil shlyapa ota-ona va bolaning his-tuyg'ularini, qora shlyapa tashkiliy xavflarni ochib beradi, yashil shlyapa esa ularni bartaraf etish yo'llarini taklif etadi.

Maslahatlar

  • Guruhning barcha a'zolari bir vaqtda bir xil shlyapani «kiyadi»: bu munozarani tartibga soladi va kimdir faqat tanqid qilishiga yo'l qo'ymaydi.
  • Har bir shlyapa uchun vaqtni qat'iy belgilang; qizil shlyapa qisqa bo'lsin, hissiyot izohsiz, bir-ikki so'z bilan bildiriladi.
  • Ko'k shlyapani mashg'ulot boshida (maqsad va tartib) va oxirida (xulosa, keyingi qadamlar) qo'llang; boshqaruvchi rolini navbat bilan turli talabalarga bering.
  • Qora shlyapadan keyin albatta sariq va yashil shlyapaga o'ting: shunda tanqid ijodiy yechimga aylanadi.
  • Refleksiv variantda (4-mavzu) savollarni talabaning o'z portfolio materiallariga bog'lang va javoblarni platformadagi «Olti shlyapa» shaklida saqlang: ular yakuniy refleksiv hisobot uchun asos bo'ladi.

Tipik xatolar

  • Shlyapalar aralashib ketadi: oq shlyapada baho va fikr aytiladi yoki yashil shlyapadagi g'oyalar darhol tanqid qilinadi.
  • Shlyapa shaxsga «yopishtiriladi» («u doim qora shlyapada»): metod rollarni emas, fikrlash yo'nalishlarini ajratish uchun mo'ljallangan.
  • Qora shlyapaga haddan ortiq vaqt ajratilib, muhokama salbiy tus oladi va ijodiy yechimlarga vaqt qolmaydi.
  • Ko'k shlyapa xulosasiz qoladi: muhokama aniq tavsiya yoki keyingi qadamlar rejasi bilan yakunlanmaydi.
  • Refleksiv tahlilda javoblar umumiy va yuzaki bo'ladi («hammasi yaxshi o'tdi»): aniq ish, dalil va misolga tayanish talab qilinmaydi.

Natijani baholash

Guruh ishi natijasi (olti ustunli jadval va yakuniy tavsiya) 2.2.3-jadvalning faoliyat mezoni bo'yicha 0-5 ballda baholanadi; bunda har bir nuqtai nazar to'liq va dalilli yoritilgani, qora shlyapadagi xavflarga yashil shlyapada yechim topilgani va xulosaning asoslanganligi hisobga olinadi. Refleksiv variantda talabaning olti shlyapa bo'yicha yozuvi refleksiya mezoni bo'yicha baholanadi: past (0-1) — o'z faoliyatini baholamaydi va tahlil qilmaydi, o'rta (2-3) — yuzaki, sirtdan baholaydi, yuqori (4-5) — chuqur tahlil qilib, takomil yo'lini belgilaydi. Bu natijalar M4.1 (o'z faoliyatini tahlil qilish) va M4.3 (takomillashtirish strategiyasini belgilash) ko'rsatkichlari dinamikasini kuzatishga, kuzatish kartochkasidagi «ijodiy yondashuv» va «original yechim» qaydlari esa kognitiv-intellektual komponent (M2) bo'yicha xulosa chiqarishga yordam beradi.

Modulning tegishli mavzulari

  • 4-mavzu · 14 soat

    Refleksiya, portfolio va kreativ faoliyatni baholash

    M4 · Refleksiv-baholash

    Ma'ruza va topshiriqlar talaba kabinetida ochiladi. Kirish